Gümüşhane’de Giyim Kuşam-1

Giyim kuşam kültürünü belirlerken şehir ayırımı yapmak zordur. Geçmişte aynı kültürü yaşamış Anadolu’nun pek çok yöresine yayılmış boyların giyim kültürlerin büyük ölçüde benzer olması doğaldır. Ancak yörelerde yapılan giysi kültürleri araştırmalarının birlikte değerlendirilmesi sonucu Anadolu giyim kuşam kültürü değerlendirmesi yapılabilir. Gümüşhane de giyim kuşam geleneğinin, coğrafi yapı ile sosyoekonomik yapıya göre şekillendiği görülür. Yörede yaşayan iki farklı kültür, Gümüşhane giyim kuşamın da, küçük farklılıklar göstermektedir.

Gümüşhane de var olan bu farklı iki kültür yapısı incelendiğinde, kültürel değerlerinin hemen hemen aynı olduğu görülmektedir. Fakat bu bütünlüğün yanında yinede bazı öğelerde farklılıklar olduğu gözlemlenmiştir. Mutfak kültürleri, giyim kuşamları, başlarını örtme biçimleri, ayaklarındaki yemenileri, bele bağladıkları kuşakları, şalvarları, kadınların başına giydikleri feslerinden, düğünde söylenen kına ağıtları, ağız yapısı, türküleri, halk edebiyatı ürünlerinde bu farklılık görünmektedir.

Gümüşhane de özellikle düğün törenleri sırasında gözlemlenen takı kullanma ve süslenme geleneği bu törenler sırasında kişilerin önem sırasına ve törenin önemine göre değişmektedir. Bir genç kızın evlenmeden önce süslenmesi hoş karşılanır, fakat dul olanların süslenmesi normal karşılanmaz. Yakınlarında ölü olanlar cenazeye gidenler çok süslü giysilerle gitmesi normal değildir. Gelin düğün öncesi özellikle süslenmektedir.

İş ve özel gün giysileri farklılıklar içerir. Düğün yapılan gelin başı ile gerdek sonrası yapılan başlık farklıdır. Köylerden şehre gelindiğinde, kimin köyden olduğu giysilerden anlaşılır. Kırsal yaşamda kadın dışa kapalıdır. Kendi toplumunun yaşam biçiminde geleneklerine göre giyinir. Süslenme gereksinimlerini gelenekte gördüğü ne ise, o şekilde karşılar. Kırsal yaşamda kadınlar zamanlarının büyük bir bölümünü çalışarak geçirdikleri için günlük yaşam ve iş giysileri farklılıklar gösterir. Özel gün giysileri ve baş örtme biçimleri düğünler vb. nedeniyle görülür.

Anadolu’da bir genç kızın sözlenmesiyle yapılan “baş düzeni” sosyal statüsünü belirler ve evlilik, olgunluk, yaşlılık dönemlerinde bu önemini kesintisiz korur.

Giyimler, koruma işlevleri kişilik ve statü belirlemelerinin dışında yaşanılan toplumun değerlerini yansıtan birer sembol olmuşlardır. Giyim kültürü insanlık tarihinin gelişim belgeleridir.

Gümüşhanede giyim kuşam kültürüne baktığımızda belirli kümelere ayrılmış durumdadır, bu kümeler şöyle sıralayabiliriz.

  1. Köylerde geleneksel giyim kültürünün yaşatıldığı çevreler.

Gümüşhanenin, Torul ve Kürtün ilçelerinde daha çok görülmektedir. Şöyle ki yayla şenliklerine gidildiğinde sanki tüm şenliğe katılan halkın, halk oyunları topluluğunda oynayacakmış gibi kostüm giydiğini düşünürüsünüz. Bu iki ilçemizin köylerinde,  özellikle kadınlar geleneksel giyim kültürünü yaşatmaktadırlar.

  • Şehirde oluşan, modern giyim kültürü çevreleri.

Gümüşhanede, ekonomik ya da çocuklarına daha iyi eğitim aldırmak kaygısıyla köylerde yaşayan halk şehir merkezlerine göç etmiştir. Özellikle kış aylarında şehir merkezlerinde yaz aylarında okulların tatile girmesinden sonra ise köylerinde yaşamaktadırlar. Bu yaşam biçimi köyden şehir merkezlerine göç edenlerin kılık kıyafetlerinin değişmesine de vesile olmuştur. Şehir yaşamı köyden gelenlere daha modern giyim imkânları sunmuş ve merkezlerde yaşayanlar modern kıyafetleri tercih eder duruma gelmişlerdir.

  • Köy ve kasabalarda modern giyim kültürüyle geleneksel giyim kültürünün iç içe yaşadığı çevreler.

Gümüşhane halkının geçim kaynaklarının başında “gurbetçilik” gelir yurt içindeki şehirlere ya da yurt dışında farklı ülkelerde çalışarak ekmeğini kazanmaktadır. Bu durum farklı kültürleri tanımayı, modern kültürlerle kaynaşmayı getirmiştir.

Gurbetçilik nedeniyle köyünden, kasabasından çıkanlar, yurt içinde olanlar her güzün, yurt dışında olanlar ise izinlerinde evlerine dönmektedirler.

Gurbetçisi çok olan köylerde modern giyim kültürüyle geleneksel giyim kültürünün iç içe yaşandığı gözlemlenmiştir.

  • Yayla şenliklerinde yaşatılmaya çalışılan geleneksel giyim kültürü çevreleri.

Gümüşhane de son yıllarda yoğun olarak yayla şenliği yapılmaktadır. Kadırga yayla şenliklerinin,  geleneksel yapısı, kültürel derinliği tarihi geçmişiyle her sene devam etmektedir. Fakat bunun yanında bölge yayla şenlikleri köy yayla şenlikleri de yoğun olarak yapılmaktadır.

Özellikle Torul ve Kürtün ilçelerinde köy yayla şenliklerine sıkça rastlanmaktadır. Merkez ilçeye bağlı köylerde de şenlikler yapılmaya başlanmıştır. Bu yayla şenlikleri yapılırken özellikle şenliğe katılan halkın geleneksel giyim kuşamla katılma hevesi ve arzusu geleneksel giyim kültürü çevresi oluşturmaktadır.

Gümüşhane de, İl merkezi ve köyler arasında da, giyim-kuşamda, farklılıklar gözlenmektedir. Son yıllara gelinceye kadar, yaşlılarda ve gençlerde, giyim-kuşamda büyük bir fark yok iken; bugün bu fark, daha belirgin durumdadır. Yaşlı erkek ve kadınlar, daha çok gelenek ve göreneklere bağlı, giyim kuşamı korumakta, gençler ise, modern kıyafetler giymektedir.

Gümüşhane’nin giyim kuşamında, ekonomik durumun ve doğa koşullarının etkileri karma giyimler ve farklı giysilerin ortaya çıkmasını tetiklemiş dolayısıyla farklı kıyafet biçimleri görülmeye başlamıştır. Bu nedenle gümüşhane kıyafetlerini anlatırken kuzey kesimi kıyafetleri doğu ve güney kesimi kıyafetleri diye iki ana başlıkta anlatmaya çalışacağız.

Tags from the story
, ,
İçerik Sahibi
Diğer İçerikleri: Necati Yılmaz

Gümüşhane’de Giyim Kuşam-2

Gümüşhane’nin Kuzey Kesiminin Kıyafet Karakteristiği Gümüşhane’nin kuzey kesimle­rini...
Devamını gör

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir