Sehend’den Şehriyar’a

Sehend’den Şehriyar’a

Dünyanın hemen her yerinde etkisini gösteren Avrupa emperyalizmi, İran’daki mevcut Türk devletini ortadan kaldırıp, yerine, İngiltere’ye bağlı bir Pehlevî rejimini ikame ettikten sonra, Azerbaycan toprakları bölünmüş ve halka anayurtlarında anadilleri ile yazmak yasak edilmişti. Bu sebeple Azerbaycanlı şâirler şiirlerini Türkçe yayınlayamıyorlardı. Bu yasağa rağmen, eserlerini Türkçe olarak yayınlayabilen birkaç şâir vardı. “İran’da yayınlanan edebiyat ve sanat dergisi “Varlık”ta yer alan bir makalede, bu yasağı hiçe sayarak şiir yazan isimler arasında Şehriyâr, Bulud Karaçorlu Sehend, Sâhir, Kerîmî, İtimâd ve Ali Tebrîzî geçmektedir. Bunlar içinde Türkiye’de en çok tanınanları Şehriyâr, Ali Tebrîzî ve Sehend’dir”

“Sazımın Sözü”, Bulud Karaçorlu Sehend’in sağlığında, 1965 yılında Pehlevî rejiminin baskıcı yönetimi sırasında, kaçak olarak basmayı başarabildiği, Kitab-ı Dedem Korkud boylarını Azerbaycan Türkçesi ile nazma çektiği ve kendisi tarafından bizzat yazılan bazı yeni şiirlerinin bir araya getirilip, milli hamaseleri dirilttiği eseridir.

Dede Korkut hikâyelerinin nazma çekilmesi 20. asır Türk şâirlerinin birçoğu tarafından denenmiştir2. Güney AzerbaycanlI şâir Sehend bu konuda en başarılı isimlerden biridir. Bu başarısında, hiç şüphesiz milletinin içinde bulunduğu felaketi yüreğinin derinliklerinde hissetmiş olması en önemli etkendir. Bu vesile ile Dedem Korkud’un boylarını, mısralara nakşeden büyük şâir Bulud Karaçorlu Sehend’i; “Haydar Baba’ya Selam”ı bize hediye eden büyük şâir Mehemmedhüseyn Şehriyâr’ı bir kez daha saygı ve rahmetle anıyor ve Sehend’in Şehriyar’a manzum mektubunu Turan’ın ilk aşaması olan Oğuz Birliği ülküsünün en gür sesi olarak okuyucularımıza sunuyoruz:

HÜRMETLİ USTAD BÖYÜK ŞEHRİYARA

Bir elimde qelem/ bir elde kağız,

Xeyalım boylanır damdan, divardan,

Başımda yar bağın gezmek havası,

Qapılar bağlıdır[1], yol tapım[2] hardan?[3]

Hasarın dalında könül verdiyim

O yar bir bağ salıb, suyu bülülden[4],

Heyvası[5] kehreba[6], narı yaqutdan,

Tağı[7] füruzeden, divanı gülden.

Mavi eyvanında saz çalır[8] Zöhre,

Bürcünde yay çekib dayanıb[9] Keyvan[10],

Layiqi var[11] girem[12] qesrine men de

Qıllı papağımlan, sınıq[13] sazımlan?

O, bu ehtişamla, bu temteraqla[14]

Qapısın üzüme[15] açmasa ne var,

Şahla reiyyetin[16] sohbeti tutmaz,

Men bir obalıyam, odur Şehriyar[17]

Gerek rüsxet alam Heyder Baba’dan[18],

“Yox” cavabı belke mene vermesin,

Bir de Şehriyar’dan fermanım vardır,

“Şair bir-birini olur görmesin?”[19]

Yox, men de Sehendem[20], başım ucadır[21],

İçimde söymeyen eşq ateşi var.

Mende sefası var güllü baharın,

Başımı tutsa da qara buludlar.

Laleli, çiçekli çemenlerimde

Gelib yurd salsa da çoban-çoluqlar,

Yalvarram[22] sefamdan üz[23] döndermesin,

Şehriyara layiq Şahyurdum[24] da var.

Könlüm havasıyla qol-qanad acır,

Qaf qalasın[25] almaq – deye ucalır[26],

Qalxdıqca boy atır daş-divarlar da,

Alıcı terlanım[27] yorulur, qalır.

Divarlar, divarlar, polad[28] olsaz da,

Almaz[29] mişar[30] ollam[31], kesib biçerem!

Külüngün borç allam Ferhad babanın,

Bisütun olsaz da, çapıb[32] keçerem!

Divarlar, divarlar, yol verin keçim,

Vulkanam, nefesim tufan qoparar[33].

Buludam, sallansa qaşım-qabağım[34],

Ağlaram, âlemi seller aparar[35].

Bir elimde od var, bir elimde su,

Bir üzüm qara qış, biri bahardır,

Dosta, istekliye isti[36] qoynum var,

Düşmana baxışım şaxtadır[37], qardır.

İçimde boğulur dadım, harayım[38],

Ne divar hayıma hay verir, ne yar,

Ne daşdan ses çıxır, ne de qardaşdan,

Sanki boşluqlarda itir[39] dalgalar.

Bilmirem, belke de bu bir xeyaldır,

Ya da ki, sehrdir meni aldadan,

Deyirler dilberim büllur qesrinde

Dardadır, asılıb tepe saçından.

Sehendi qorxutmaz ne saray, ne sehr,

“Mehebbet” deyilen bir efsunu var,

Hem ismie’zemdir[40], hem ismişebdir[41],

Bağlı qapıları üzüne[42] açar.

Açılın, açılın, bağlı qapılar,

Mehebbet namine, istek namine!

Eriyin, tökülün, demir qıfıllar[43],

Könül xatirine, ürek namine!

Gelir qulağıma iniltileri,

“Burda bir şir darda qalıb, bağırır”,

Doğrudan da men bir “mürüvvetsizem”.

Qardaşım dardadır, meni çağırır.

Çekilin, çekilin, yol verin keçim,

Üreyim alışıb, alov saçaram!

Şehriyar boynuna zencir vuralar

Çeynerem, gemirrem[44], dartıb açaram!

İşleyir qoluma demir paxlalar[45],

Zencir qıcıqdırır, sancır etimi.

Can qardaş, helelik bağışla meni,

Deyesen unutdun esaretimi.

Eziz Şehriyarım, bağışla meni,

İncime, darılma, fikrin hardadır?

Mürüvvetsiz deyil senin qardaşın,

Ancaq senin kimi o da dardadır.

Özün demedin ki, bizim ellerde

“Vekil müavekkilin xercini[46] çeker?”

Ana – eşq ocağı sönmesin – deye,

Üreyin erider, çırağa töker.

Her yanı bilmirem, bizim diyarda

Heç de xeyal deyil dostluq, mehebbet,

Ancaq işıq saçan isti[47] güneş de

Bazen bulud altda gizlenir, elbet.

Ne bilim, belke de, sultanım qardaş,

İşin eybi[48] bizim özümüzdedir.

Hemin bu ilqarın[49] düşkünüyük biz,

Günah yadda deyil, günah bizdedir.

Bir ovuc kelekbaz[50], qumarbaz ilen

Pakibaz olmuşuq, pak uduzmuşuq[51].

Merd iken namerde rehm eylemişik,

İndi namerdlere möhtac olmuşuq.

Dövletliye saxsı lazım olanda

Vurub sındırmışıq[52] öz kuzemizi,

Çıxdığımız qını beyenmemişik,

Biz eli[53] atmışıq, el atıb bizi.

Elimize ne gün ağlamışıq biz?

Bağın[54] şaxta[55] vurub, bostanın yarıb

El bize neylesin, ne gün ağlasın?

Ağzı uçuqlayıb, dili bağlanıb.

İndi olan olub, keçeliler keçib,

Calanan[56] su bir de kuzeye dolmaz!

Daldan[57] atılan daş topuğa deyer,

Gözyaşı tökmeklen yara sağalmaz!

Bu gün men Sehendem, sen Şehriyarsan,

Gel başın ucaldaq[58] qoca Tebrizin,

Bir kere yadların daşını ataq,

Çekek qayğısını öz elimizin.

Vefasız güllerin üstünden uçaq,

Qonaq[59] sedaqetli el qucağına,

Sönmez eşqimizden bir peyvest salaq[60]

Elin şaxta vurmuş[61] gül-budağına.

Şairim, dünyanı nece görürsen[62],

Duz yeyib, duz qabın saldıranlar[63] var.

Qedir bilen yara can qurban ele,

Qedir bilmeyene heyifdir[64] ilqar[65].

Özge çırağına yağ olmaq besdir[66],

Doğma ellerimiz qaranlıqdadır.

Yanıb, yandırmayaq yadın ocağın,

Evimiz soyuqdur, qışdır, şaxtadır[67].

Demirem yanmayaq, alovlanmayaq,

Yanmasın, neylesin yazıq pervane?!

Yanmayaq vefasız yarın oduna,

Yanaq elimize, yanaq vetene!

Bir yerde qalmaqdan danldıq, olduk,

Doğma yurdumuzu dolanaq, gezek,

El ilen ağlayaq, el ilen gülek,

İncimizi veten sapına düzek!

O eziz diyarda, doğma seherde

Şairi coşduran sehneler çox var.

Nisgilleri[68] çoxdur derdli Tebrizin,

Biri sen özünsen, eziz Şehriyar!

Borç altda yaşamaq yamandır, qardaş,

Borcluyuq, borcluyuq hem men, hem de sen

Gör ne ruzigarda, gör ne gündedir

Şehriyar besleyen bu el, bu veten!..

Çekek şe’r topun, haydi, qardaşım,

Sen Heyder Babaya, men de Sehend’e,

Şairin silahı neğmedir, sözdür,

Neğmemiz yayılsın şehere, kende.

Yazaq, her misramız bir bayraq olsun,

Heqiqet bayrağı, zefer bayrağı!

Parlasın mayaqtek[69], yansın çıraqtek[70]

Gelecek mayaqı, ümid çırağı!

İndilik zeif bir damla olsaq da,

Süzülek, yığılaq, göl olaq, axaq

Qarışıq çaylara, daşqın sulara,

Derelerden keçek, denize çataq[71].

Şıltaq lepelere[72] qoşulaq, coşaq,

Süzek dalgalarda sonalar kimi,

Gün vursun, yağışlı buluda dönek,

Uçaq, havalanaq durnalar kimi!

Essin üstümüze soyuq külekler[73],

Bozaraq, tutulaq, qaralaq, yağaq!

Sel olaq, ağnayaq[74] uca dağlardan,

Yerli qayaları dibinden qazaq!

Dağlan qoparaq, dereler dolsun,

Köpüklü suları calayaq[75] düze,

Yaşarsın qurumuş kolların[76] kökü,

Baharı qaytaraq[77] yetenimize!

Çaylara sedd vuraq, zulme hedd vuraq[78],

Haqdara[79] tapşıraq haqqı her yerde!

Qısır qumsallara cummasın[80] sular,

Zemiler[81] göz göye dikmesin bir de!

Kesek edavetin, kinenin kökün,

“Eşqden yeni bir quruluş quraq!”

Minek[82] şehablara[83], ildırımlara,

Gedek ulduzlara, güneşe qonaq!

Seher bulağının[84] arıdaq gözün,

İşıqlar qavnasın, xarraxar axsın!

Qızınsın[85] yalıncıq, çılpaq meşeler[86],

Bu dağlar döşüne[87] gül-çiçek taxsın!

Sehend de gül açsın, Heyder baba da.

Üzerinde çadır qursun Şehriyar,

Baxaq çiçeklenen yurda, şe’r yazaq,

Şair de bextiyar, şe’r de bextiyar!

Şairim, yubanma[88], yoldadır karvan,

Qulaq as, dünyada gör bir ne sesdir,

Bağrını sıx masın atılan toplar,

Qırılan – zencirdir, sınan[89]“‘ – qefesdir.


[1] kapalıdır, kilitlidir

[2] bulayım

[3] nerden

[4] billurdan, kristalden

[5] ayvası

[6] kehribar, “sarı renkli”

[7] yaprağı

[8] çalar, çalıyor

[9] durup

[10] zühal: Satürn gezegeni

[11] yakışır mı?

[12] gireyim

[13] kırık

[14] tumturak: tantana, gösterişle

[15] yüzüme

[16] halkın tebaanın

[17] Şehriyar: padişah burada şehriyar kelimesi tevriyeli kullanılmıştır

[18] Haydar Baba: Hem Tebriz civarındaki bir dağın adı,

[19] “Şair bir-birini olur mu görmesin”

[20] Sehend: Güney Azerbaycan’da bir dağın adı ve aynı zamanda şairimizin mahallesi

[21] yücedir

[22] yalvarırım

[23] yüz

[24] şahyurdu: Sehend dağının eteklerindeki bir yayla

[25] Kaf kalesini, efsanevi Kaf dağı

[26] yücelir, yükselir

[27] Terlan yırtıcı, avcı, kıymetli bir kuş: Doğan, şahin

[28] çelik

[29] elmas

[30] bıçkı, testere

[31] olurum

[32] kesip, kazıp, atlayıp

[33] koparır

[34] yüzünün aldığı şekil

[35] götürür

[36] sıcak

[37] soğuktur, ayazdır

[38] çığlığım, imdat haykırışım

[39] kaybolur

[40] İsm-i A’zâm

[41] . gecenin adı, parola

[42] yüzüne

[43] kilitleri

[44] ısırırım

[45] halkalar

[46] masrafını

[47] sıcak

[48] noksanlığı

[49] ahd-sadâkat amaç

[50] fırıldakçı

[51] kaybetmişiz

[52] kırmışız

[53] ili, halkı

[54] bağını

[55] soğuk, don

[56] dökülen

[57] arkadan

[58] yüceldik

[59] kanadım

[60] aşı yapalım

[61] don vurmuş, donmuş

[62] nasıl görüyorsun

[63] kıranlar

[64] yazıktır, gereksizdir

[65] ahd, sadâkat

[66] yeterlidir

[67] dondur, soğuktur, ayazdır

[68] acıları

[69] kutup yıldızı

[70] ateş gibi

[71] ulaşalım

[72] oynak tepelere

[73] soğuk rüzgarlar

[74] haykırarak

[75] dökelim

[76] çalıların, ot yığınlarının

[77] geri getirelim

[78] zulme engel olalım

[79] haklıya

[80] akmasın

[81] tarlalar

[82] binelim

[83] meteorlara, göztaşlarına

[84] pınarının

[85] ısınsın

[86] ormanlar

[87] göğsüne

[88] gecikme, oyalanma

[89] kırılan

Tags from the story
, ,
İçerik Sahibi
Diğer İçerikleri: Talat Ülker

Güney Azerbaycan’da Türkçeyi Dirilten Şiir: HEYDƏR BABAYA SALAM

MUHAMMED HÜSEYİN ŞEHRİYAR’IN HAYATI VE EDEBÎ FAALİYETİ Muhammed...
Devamını gör

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir